اخبار / ستادی

میم مثل مین؛ مثل مرز/ برنامه‌های آموزشی جوانان هلال احمر برای عشایر کوچ‌رو

می‌گوید کاش یک سال زودتر می آمدید‎؛ قبل از اینکه آن مین در نزدیکی محل بازی ساره منفجر شود و او یک پایش خود را از دست بدهد. خبر ندارد که سال قبل و سال‌های قبل هم گروه‌هایی برای آموزش آشنایی با مین به غرب کارون آمده بودند اما سیاه چادر آن‌ها در آن وقت از سال هنوز در کناره‌های کرخه اتراق نکرده بود.

۴ هفته قبل

میم مثل مین؛ مثل مرز/ برنامه‌های آموزشی جوانان هلال احمر برای عشایر کوچ‌رو

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال‌احمر؛ جنگ در دهه شصت در ۴۲ میلیون هکتار از زمین‌های شهرهای مرزی مین کاشته و سال‌ها است کودکان و مردان و زنان مرده درو می‌کند. عشایر که به مناطق غربی خوزستان کوچ می کنند بچه‌های هلال احمر آموزش آشنایی با مین و مواجهه با آن را آغاز می‌کنند و چادر به چادر‏، مدرسه به مدرسه سر می‌زنند و از مین‌هایی می‌گویند که سال‌ها است در انتظار طعمه خود هستند، از خطری که مردم و به خصوص عشایر را تهدید می‌کند. جوانان شوش امسال هم در میان چادرهای عشایر و روستاهای این شهرستان به آموزش مواجهه با مین می‌پردازند.

 

جنگ هنوز قربانی می‌گیرد

سه ماه پایانی سال سر و کله عشایر ترکاشوند و بختیاری در جلگه خوزستان پیدا می‌شود. نزدیکی رود کرخه و کارون مستقر می‌شوند و دام‌های خود را به چرا می‌برند. نزدیک شدن به محدوده مین کاری شده همان و شنیدن صدای انفجار همان. از نخستین روزهای بعد از جنگ، وقتی که زندگی به خوزستان برگشت، این زمین‌های مین‌کاری شده قربانی می‌گیرد و هنوز هم تمامی ندارد.

«اسماعیل‌زرگوش» رابط پروژه مین شهرستان شوش می‌گوید :«زمین‌های زیادی از مناطق مرزش همچنان آلوده به مین هستند و تردد عشایر و سایر مردم در این زمین‌ها جان آن‌ها را تهدید می‌کند. از همان پایان جنگ با شناسایی این محدوده‌ها، آموزش مواجهه با مین هم آغاز شد. با این حال زمین‌های مین کاری شده مرزی هنوز هم قربانی می‌گیرد. تا سال ۹۲ آموزش مردم برای مواجهه با مین بر عهده بهزیستی بود. بعد از این سال آموزش‌ها بر عهده هلال احمر قرار گرفت و در جلسات مختلف مربیانی برای آموزش به تهران فرستاده شدند و یا دوره‌های مختلفی برای آشنایی با انواع مین و … برگزار شد. در این دوره‌ها افرادی تربیت شدند تا نحوه مواجهه با مین‌های خنثی نشده را به مردم محلی یاد بدهند. این آموزش‌ها زمستان هر سال در شهرستان‌های شوش و هویزه و خرمشهر و سوسنگرد و آبادان به اوج خود می‌رسد. چون در این فصل عشایر کوچ‌رو به این محدوده می‌رسند و باید از خطرهای مناطق مین کاری شده باخبر شوند.» شهرستان شوش تیم ۴ نفره‌ای از جوانان را بسیج کرده تا هر روز در مدارس و روستاها به گروه‌های مختلف سنی آموزش دهند و آن‌ها را برای مواجهه با مین‌های خنثی نشده آماده کنند.

زرگوش می‌گوید :«آموزش‌های ما از کودکان زیر ۱۰ سال تا افراد میانسال را شامل می‌شود. چون تمام این افراد در معرض آسیب‌های ناشی از انفجار مین هستند. در میان عشایر خانواده‌هایی هستند که عزیزان خود را بر اثر انفجار این مین‌ها از دست داده‌اند و یا افرادی که می‌گویند سال‌های پیش مین در نزدیکی آن‌ها منفجر شده و دست و پا و یا سایر اعضای بدن آن‌ها را نشانه رفته است. در این آموزش‌ها ما به افراد انواع مین و مناطق پر خطر را معرفی می‌کنیم. به آن‌ها می‌گوییم که اگر با شی‌ مشکوکی برخورد کردند باید چه کنند.»

 

۴۲ میلیون هکتار زمین مین‌کاری شده

۵۰ روستای خوزستان در نزدیکی محدوده مین کاری شده هستند و آموزش‌های تیم پروژه مین در آن اجرا می شود. مرکز مین زدایی استان در حال پاکسازی مناطق مرزی است اما هنوز وسعت زیادی از منطقه آلوده است.

«علی مهدیانی» از اعضای جوانان شهرستان شوش و مربی پروژه مین می‌گوید :«وسعت مناطق آلوده به مین در جنوب غرب کشور به بیش از ۴۲ میلیون هکتار می‌رسد. از طرفی بعد از پاک سازی این مناطق، بر اثر حوادثی مثل سیل این مین‌ها ممکن است جابجا شوند و دوباره مناطق پاک سازی شده را آلوده کنند. این مناطق که بیشترین وسعت آن در غرب کرخه قرار دارد مسیر کوچ عشایر است و هر سال قربانیانی می‌گیرد. مثلا سال گذشته یک دانش‌آموز۱۰ ساله به نام محمد امین به دلیل انفجار این مین‌ها جان خود را از دست داد. بیشتر این مردم هیچ آشنایی با مین ندارند و نمی‌دانند در صورت دیدن آن باید چه کنند. ما هر سال برای آموزش آن‌ها به مناطق استقرارشان می‌رویم اما سال بعد افراد جدیدتری در میان آن‌ها می‌بینیم که دوباره نیاز به آموزش دارند و خطر آن‌ها را تهدید می‌کند.» از کلاس‌های آموزشی می‌گوید که برای بچه‌ها و دیگر اهالی ایل برگزار می‌کنند و یا در روستاها به مردم بومی منطقه آموزش می‌دهند :«در آموزش‌ها به افراد می‌گوییم که اگر مین دیدند به مرکز مین زدایی اطلاع بدهند. یا اگر مین منفجر شد و آسیب دیدند چه کنند که تا رسیدن نیروهای امدادی زنده بمانند. عکس مین‌های مختلف را نشاننشان می دهیم و از نحوه عملکرد آن می‌گوییم. بچه‌ها کنجکاوی زیادی در این زمینه دارند و اگر آموزش نبینند بیش از سایرین در معرض خطر هستند. بسیاری از این مین‌ها در نزدیکی محل بازی بچه ها و یا در محل چرای دام‌ها قرار دارد و با ضربه آرامی ممکن است عمل کند. این مین‌ها فقط عشایر را به خطر نمی‌اندازد بلکه تمام افرادی که در این محدوده زندگی می‌کنند و یا به اینجا می‌آیند را تحت تاثیر قرار می دهد. مدتی قبل یک خانواده اهل شهرستان شوش برای تفریح آخر هفته به سمت زمین‌های غرب کرخه رفته بودند. غافل از اینکه زیر یک درخت مین کار گذاشته شده بود و به محض اینکه لاستیک خودرو به مین برخورد کرد منفجر شد. خودرو کاملا له شده بود و اعضای خانواده آسیب خیلی زیادی دیده بودند. یکی دیگر از گروه‌هایی که در معرض خطر انفجار مین‌ها هستند کاروان‌های راهیان نور است. هر سال با آغاز اعزام کاروان‌های راهیان نور به خصوص در نزدیکی هویزه و کرخه و فکه گروه‌هایی مستقر می شوند تا به این کاروان‌ها نحوه مواجهه با مین و خطراتی که ممکن است آن‌ها را تهدید کند آموزش می‌دهند.»

 

بازی در میدان مین

کم نیست تعداد مین‌هایی که توسط دانش‌آموزان عشایر شناسایی و خنثی می‌شوند. «زکیه کثیر» از اعضای جوانان شهرستان شوش و از مربیان پروژه مین می‌گوید :«در آموزش‌ها بروشورهایی در اختیار افراد قرار می‌دهیم و به آن‌ها می گوییم اگر مین دیدند سریع از آن محل دور شوند و به ما یا به مرکز مین‌زدایی اطلاع بدهند. بارها پیش آمده که بچه‌ها گفته‌اند در نزدیکی مدرسه و یا چادرهایشان چنین چیزهایی دیده‌اند. از آن‌ها نشانی دقیق محل را می‌گیریم و به مرکز مین‌زدایی اطلاع می‌دهیم. یک بار یکی از بچه‌ها گفت که مینی را زیر درختی دیده و آن را کمی جابجا کرده. وقتی به محل اعلام شده رفتیم دیدیم که واقعا آن را کمی جابجا کرده بود اما شانس آورده و مین منفجر نشده بود. این مین‌ها به دلیل گذشت زمان حساس‌تر شده‌اند و برخی از آن‌ها تغییر شکل داده‌اند و به قلوه سنگ‌ها شباهت زیادی پیدا کرده‌اند. یا ممکن است به همراه سیل جابجا شوند. همه این‌ها محدوده‌های مین گذاری شده را خطرناک‌تر از قبل می‌کند.» از عشایری می‌گوید که در سی سال گذشته آنقدر دست و پا و چشم و جان عزیزشان بر اثر انفجار مین‌ها از دست رفته که از این کلاس‌های آموزشی استقبال زیادی می‌کنند :«حرف دردناکی که در سال‌های مختلف از برخی از عشایر می شنویم این است که ای کاش سال گذشته برای آموزش می‌آمدید تا ما یا بچه‌هایمان دچار حادثه نمی‌شدند. این افراد دائم در حال کوچ هستند و ما وقتی به شوش می‌رسند هر روز از ۸ صبح تا ۱ ظهر، ساعت به ساعت آموزش را آغاز می کنیم. باز هم خانواده‌هایی هستند که از این آموزش‌ها جا می‌مانند و ممکن است دچار حادثه شوند.»

 

سرپرست معاونت جوانان خوزستان: ۵۰ روستا در مناطق پرخطر مین گذاری قرار دارند

۴ شهرستان شوش، دشت آزادگان، خرمشهر و هویزه به دلیل قرار گرفتن در نقشه مناطق پر خطر مین گذاری شده، مقصد آموزش‌های پروژه‌های مین در خوزستان هستند. «رقیه حاجی‌پور» سرپرست معاونت جوانان خوزستان می‌گوید :«با توجه به شرایط شهرها و روستاهای خوزستان نقشه‌ای تهیه کردیم به عنوان نقشه مناطق پر خطر از نظر وجود مین‌ها و مهمات منفجر نشده. مناطق قرمز مناطق پر خطر و مناطق زرد رنگ مناطق نسبتا کم‌خطر تری بودند. ۵۰ روستای مرزی استان در مناطق پر خطر مین گذاری شده قرار داشتند که ما آموزش های پروژه مین را بر روی این روستاها و مناطق متمرکز کردیم.» از مناطقی می‌گوید که گرچه پاکسازی شده‌اند اما حوادث رخ داده در سال‌های گذشته نشان می‌دهد هنوز احتمال حضور مین‌ها و مهمات منفجر نشده در آن وجود دارد :«وقوع سیلاب در یکی دو سال اخیر در این مناطق و شسته شدن لایه سطحی خاک در این مناطق باعث شده تا مین‌ها و مواد منفجره که در لایه‌های زیرین زمین مانده بودند به سطح بیایند. این احتمال هم وجود دارد که مین ها و مواد منفجره به همراه سیلاب و رانش زمین جابجا شده باشند. گرچه تا کنون گزارشی موثقی از این موضوع به دست ما نرسیده است.» مربیان پروژه مین از میان جوانان واجد شرایط استان انتخاب شده‌اند و در دوره‌های آموزشی مختلفی شرکت کرده‌اند تا مجوز آموزش در میان عشایر و روستاییان را داشته باشند.

حاجی‌پور می‌گوید :«آموزش‌های ما متناسب با گروه‌های هدف تعیین شده برنامه ریزی شده است. برای مثال برای کودکان پخش انیمیشن داریم و برای گروه های سنی بزرگ‌تر فلوچارت‌هایی به همراه تصاویری از مین‌ها تهیه شده است. این آموزش‌ها کمک کرد تا در چند ماه گذشته یک مین و یک خمپاره عمل نکرده شناسایی شود. بچه‌ها می‌گفتند این مهمات را دیده اند اما نمی‌دانستند چیست و چه خطرهایی ممکن است برای آن‌ها داشته باشد. متاسفانه مناطق مرزی که مین‌گذاری شده‌اند همچنان در میان عشایر و مردم روستایی منطقه قربانی می‌گیرد و یا منجر به از دست دادن جان این افراد می شود و یا آسیب‌های زیادی دیده‌اند. به دلیل اینکه کودکان بیشتر قربانیان این مین‌ها هستند ما تمرکز خود را بر روی آموزش بر روی این گروه سنی گذاشته‌ایم. این کلاس‌ها و آموزش‌ها با همکاری مرکز مین زدایی کشور برگزار می‌شود و در صورت مشاهده هر جسم مشکوکی به این مرکز گزارش می‌دهیم.