دوشنبه ٠٥ تير ١٣٩٦
اخبار > زلزله ای با هزاران درس و آموخته
 


  چاپ        ارسال به دوست

زلزله ای با هزاران درس و آموخته

 به جاي اينکه هزينه هاي بسياري جهت کمک به بازماندگان و قربانيان زلزله بعد از زلزله پرداخت شود، مي توان اين هزينه ها را در زمان قبل از وقوع زلزله جهت آموزش و پژوهش های لازم  و کاهش ميزان خطرپذيري ناشي از زلزله هزينه کرد که نتيجه آن کاهش ميزان خسارات جاني و مالي ناشي اززلزله هاي آينده است.

دکتر سید حمید جمال الدینی؛ معاون آموزش، پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر/زمین‌لرزه بم، زمین‌لرزه‌ای بود به شدت ۶٫۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم و مناطق اطراف آن در شرق استان کرمان را لرزاند. خسارات جاني و مالي ناشي از زلزله بم بسيار سنگين برآورد شده است. با توجه به عدم اطلاعات جامع، دسترسي به ميزان واقعي خسارات مستقيم و برآورد خسارات غير مستقيم غير ممکن مي باشد(نقص در اطلاعات زمینه ای و اولیه و همگون سازی منابع اطلاعاتی که هنوز هم وجود دارد). با توجه به اهميت منطقه به عنوان يک قطب گردشگري در سطح ملي ، نوع محصولات کشاورزي توليد شده در اين شهر و نيز قطب صنعتي خودرو سازي و صنايع کوچک ديگر، بررسي علمی و گسترده و همه جانبه ی اثرات اقتصادي و اجتماعي اين زلزله بعنوان یک الگو و نمونه برای مواردی از این دست از اهميت ويژه اي برخوردار است .  

آمار کشته ها و مجروحين زلزله بسیار متفاوت گزارش شده است اما میتوان گفت بيش از ٣٠ هزار نفر کشته و بيش از ١٥ هزار نفر مجروح شده اند و بيش از  ١0٠ هزار نفر بي خانمان شده اند. نسبت کشته ها به کل جمعيت شهر تقريبا ٣٠% ساکنين و تعداد کشته شدگان حدود دوبرابر تعداد مجروحين گزارش شده است . در حالي که در اکثر زلزله هاي بزرگ دنيا (بزرگاي بيش از ٧ در مقياس ريشتر) در بدترين شرايط تعداد کشته شدگان به يک سوم ميزان مجروحين مي رسد.

علت اين امر مي تواند به اين دلايل زير باشد

۱ زلزله درساعات اوليه روز و بعد از زمان اذان صبح اتفاق افتاد و در اين زمان بيشتر افراد خواب بودند.

٢بر اساس توزيع جمعيتي ، تقريبا ٤٦ درصد افراد شهر کمتر از ١٠ سال و يا بيش از ٥٠ سال سن داشتند. اين دسته از افراد در مواقع بحراني مانند زلزله بسيار آسيب پذير مي باشند و احتمال فرار آنها کم است.

٣از طرف ديگرقريب ٨٠% ساختمانها از نوع غير مهندسي و خشتي و گلي بود  و با توجه به شتاب زياد زلزله خرابي آنها تقريبا ١٠٠ درصد بوده است و حالت خرابي آنها بصورت تخريب کامل بود، لذا زمان و فضاي کافي براي فرار از آوار بسيار کم بود. از طرف ديگر اگر کساني در اثر ضربه ناشي از ریزش اوار بصورت آني فوت نکرده باشند و يا در حالت اغما باشند، در اثر کندی عمليات جستجو و نجات جان باخته اند

به علت خشتي بودن بسياري از خانه ها و تخريب آنها و همچنين تخريب ديوارهاي پرکننده در ديگر انواع ساختمانها احتمالا تعداد بسيار زيادي به علت خفگي ناشي از گرد و غبار حاصل از آوار فوت شدند. ( *انتخاب يک جامعه آماري از متوفيان و مشخص کردن علت مرگ آنها در هر حادثه طبيعي امکان برنامه ريزي براي بالابردن توانايي کمک به حادثه ديدگان را بيشتر خواهد کرد)

بيشتر کشته هاي شهر بم و نقاط اطراف مربوط به ساختمانهاي قديمي و خشت وگلي و آجري است. برآورد مي شود که بيش از ٩٠% کشته ها مربوط به چنين ساختمانهايي است که بطور کامل تخريب شده اند .

به دلايل مختلف خسارات جاني ناشي از زلزله افزايش يافته است . اين دلايل عبارتند از :

١آشنا نبودن سازمانها در حد لازم و کافی با مدیریت بحران و مدیریت عمليات جست و جو و نجات (این نقیصه تا حد قابل توجه ای در سالهای اخیر با برگزاری دوره های بلند مدت و کوتاه مدت آموزشی مدیریت بحران ،مانورهای آموزشی،نشست های علمی،افزایش اطلاع رسانی و نشر اطلاعات، انتصاب افراد با تجربه و تحصیلکرده و ... رفع شده است البته هنوز نیاز به کار دارد )

٢عدم وجود گروههاي نظام یافته ی آموزش ديده و تجهيزات کافي در سازمان هاي مسئول عمليات جست و جو ونجات در کشور و در منطقه زلزله زده(در سالهای اخیر تیم های امداد و نجات به گروههای ایثار ، امداد و نجات در سطوح مختلف طبقه بندی و براساس آن اموزش دیده و تیم بندی شده اند وتجهیزات لازم تیمی و انفرادی برای آنان  نیز تاحد زیادی تامین شده است اما تا رسیدن به وضع مطلوب هنوز فاصله است)

٣عدم اطلاع دقيق از مرکز زلزله و ابعاد آن تا ساعتها بعد از زلزله که عمليات نجات را با کندی مواجه کرد( امروز تاسیس و راه اندازی و فعال شدن مراکز فرماندهی بحران EOC و ارتباط از طریق سیستم های مخابراتی با مراکز علمی و پژوهشی{پژوهشگاه زلزله شناسی و ژئوفیزیک و...} و سازمانهای مسئول در مدیریت بحران بصورت انلاین و ایجاد سامانه DMIS در در ستاد سازمان امداد و نجات و استانها و توسعه ی دانش و نرم افزارهای مورد نیاز و نقشه ای دیجیتال و سیستم های ماهواره ای و ... به رفع این نقیصه کمک کرده که باید در جهت توسعه ی آن کوشش کرد)

٤بعد مسافت زياد با مراکز شهري و روستایی ديگر که باعث افزايش زمان رسيدن نيروهاي امدادي شد. با اينکه شهر بم فرودگاه داشت بسياري از نيروهاي امدادي داخلي از طريق زمين به مناطق زلزله زده منتقل شدند و فرودگاه در روز اول براي انتقال نيروهاي امدادي آموزش ديده،آماده نشد(توسعه ی ناوگان زمینی و هوایی ترابری امداد و نجات در سالهای پس از زلزله بم تا قریب به 100 در صد تا 500 درصد افزایش داشته است.)

٥تعداد افراد کم محلی باقي مانده در منطقه زلزله زده و عدم آشنايي آنها با امداد و نجات و نداشتن ابزارها و تجهيزات لازم و در کل عدم توجه به مقوله ی مهم لزوم جامعه محوربودن مدیریت بحران و لزوم تقویت توان جوامع با آموزش های صحیح و گسترده و استفاده از ظرفیت کنشگران محلی (این موضوع پس از بم بسیار مورد توجه قرار گرفت و تشکیل کارگروه تخصصی آموزش همگانی در چارچوب طرح جامع امداد و نجات در سال 82 و پس از آن در قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران در سال 87 و اقدامات گسترده ی این کارگروه در طول سالهای گذشته، توسعه ی آموزش های عمومی(حضوری، نیمه حضوریو غیر حضوری) ، استفاده از فضای مجازی و آموزش الکترونیکی وسایر امکانات روز دنیا در جهت توسعه ی آموزش همگانی، بردن آموزش های به مناطق دور و روستاها و  شهرهای کوچک، تاسیس خانه های هلال در روستاها ، اجرای پروژه های مختلف آموزشی ، برنامه ریزی و اجرای طرح ملی خادم و.... تماما در راستای رفع این نقیصه بوده است)

٦. کشته و يا زخمي شدن مقامات رسمي شهر مانند شهردار که به عنوان مدير بحران بايد هدايت عمليات را در ساعات اوليه بعهده گيرند( و عدم وجود سامانه ی فرماندهی بحران در کلان و در جمعیت هلال احمر ( پس از بم به این مهم توجه شد و اینکه سیستم مدیریت بحران نباید قائم به فرد باشد و کاری تیمی و گروهی باید در چارچوب نظام  فرماندهی سوانحICSشکل بگیرد و اتاق های فرماندهی بحران در ستاد و در استانها تا شهرستانها باید ایجاد شوند و عناصر سامانه ی فرماندهی سوانح اعم از فرمانده، قائم مقام وی و هماهنگ کننده، مسول اطلاع رسانی و ارتباطات، مسئول امنیت، مسئول پشتیبانی و لجستیک، مسول برنامه ریزی، مسئول اراری مالی و منابع، و مسئول عملیات و زیر بخش های آن باید مشخص شوند. امروزه در حوزه ی ستادی مرکز فرماندهی بحران وجود دارد و با اکثر سامانه های مربوط به سازمانهای مرتبط از جمله ژئوفیزیک،پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی،هواشناسی،پلیس راه، راهداری، مدیریت بحران کشور و شهر تهران و .... مرتبط است و در استانها نیز چنین مراکز هست مه با ستاد بطور انلاین و مسستمر در ارتباط هستند . در بسیاری شهرستانها نیز اتاق بحران و سامانه ی فرماندهی مستقر و تعریف شده است )

٧تخريب محل هاي کليدي مانند شهرداري ، آتش نشاني ، بيمارستانها، مراکز درماني و مراکز نيروي انتظامي که باعث سردرگمي و عدم هماهنگي مناسب شد (پس از بم در کشور به امر تقویت ساختمانهای اداری و مقاوم سازی سازه ای و غیر سازه ای آنها بیشتر توجه و اقدام شده تا این اتفاق تکرار نشود اما هنوز در بسیاری موارد مشکلات جدی در ساختمانها از حیث مقاوم سازی سازه ای و غیر سازه ای در تهران و کلان شهرها تا شهرهای کوچک دیده میشود )

٨ابعاد وسيع تخريب که برنامه ريزي و اولويت بندي عمليات جستجو و نجات را مشکل کرد( این موضوع با تهیه ی نقشه های خطر{زلزله، سیل، رانش زمینريا،آتش سوزی، تصادفات، و ... و نقشه های اسیب پذیری{سکونتگاهها و ساختمانها،جمعیت و تراکم و حرکات جمعیت،راهها و معابر دسترسی،و ...} در تمام شهرهای کشور و تدوین برنامه های عملیاتی سناریو محور امکان پذیر است)

٩عدم اطلاع از تمامي محل هاي تخريب شده و ابعاد هريک در ساعات اوليه پس از وقوع زلزله (پس از بم در جمعیت هلال احمر در کل کشور توسعه ی سیستم های مخابراتی و اطلاع رسانی جمعیت را شاهد بودیم اما تهیه ی نقشه ی خطر تمام مناطق، شهرستانها و روستاهای اطراف ، و تهیه نقشه ی آسیب پذیری آنها و در کل در اختیار داشتن سامانه ی جامع اطلاعات مدیریت سوانحDMISدر کشور هنوز در نخستین گامهای خود است و باید با انجام پژوهش های علمی و کاربردی و تامین منابع مالی و مادی و انسانی لازم در این خصوص بطور جدی اهتمام شود و تمام سازمانهای دخیل در امر مدیریت بحران در این موضوع می بایست ایفای نقش کنند )

١٠کافی نبودن نيروهاي امدادي آموزش ديده در ساعات اوليه پس از وقوع زلزله (در سالهای پس ازبم به تربیت نیروی انسانی متخصص و ماهر {کادر و داوطلب} بیشتر توجه شده(ضمن خدمت برای کارکنان و تخصصی برای امدادگران و نجاتگران)، سرفصل های درسی و محتوا و منابع آموزشی به روز شده و به امر تربیت مربیان متخصص توجه خاصی شده که البته که تا رسیدن به حد مطلوب راه بسیار در پیش است )

١١. حضور افراد آموزش نديده در منطقه و شرکت در عملیات جست و جو و نجات که باعث آسيب ديدگي بيشتر مصدومين مي شد (پس از بم در اطلاع رسانی ها و آموزش همگانی به ترویج این فرهنگ اهتمام خاص شد)

١2در برخی نقاط عدم در اختيار داشتن وسائل اوليه نجات و امداد مانند بيل و کلنگ  در محل  بطوري که  در رسانه ها از مردم خواسته مي شد همراه خود بيل و کلنگ بياورند  (امروز تجهیزات هلال احمر به نسبت از 100 تا 500 درصد رشد کمی و کیفی دارد)

١3.  در اختيار نداشتن وسائل مناسب جست و جو در شب. ( با خرید و بهره مندی از پروژکتورهای مخصوص زرافه ای و بالگردهای مجهز به سیستم های دید در شب وضعیت بهتر شده است)

١4.  در اختيار نداشتن وسائل مناسب جهت برش و قطع تير هاي آهني و چوبي که عمليات نجات را متوقف مي کرد (در این مقوله شهرداری ها و آتش نشانی هاو هلال احمر باید بیشتر تجهیز شوند.) 

١5. استفاده نامناسب از وسائل سنگين در عمليات جست و جو ( بجاي اينکه در ابتدا معابر شهر جهت عبور و مرور و رساندن عمليات جستجو و نجات انجام گيرد مشغول خاکبرداري از خانه هاي خراب شده بودند. هنوز هم این فرهنگ و تعجیل در خاک برداری و آوار برداری ادامه دارد)

١6. در اختيار نداشتن وسائل آوار برداري براي آوارهاي سنگين مانند جرثقيل( در اینخصوص باید شهرداری ها و آتش نشانی و ... بیشتر تجهیز شوند) 

 آموخته ها 

با توجه به ميزان بالاي خسارت مالي و جاني وارد در اين زلزله و نيز عدم بازيابي اين خسارات توسط مکانيزم هاي مناسب ، موارد زير به از اين زلزله آموخته مي شود

با مقاوم سازي و بهسازي سازه هاي آسيب پذير موجود مي توان از ميزان تلفات انساني زلزله کاست

٢ - با ارتقاء مديريت خطرپذيري و مديريت بحران از طريق توسعه سازمانهاي تخصصي و کارآمد درزمينه  مديريت بحران و روش جست و جو ونجات ميزان کشته هاي زلزله را کاهش داد.

٣ - به جاي اينکه هزينه هاي بسياري جهت کمک به بازماندگان و قربانيان زلزله بعد از زلزله پرداخت شود، مي توان اين هزينه ها را در زمان قبل از وقوع زلزله جهت آموزش و پژوهش های لازم  و کاهش ميزان خطرپذيري ناشي از زلزله هزينه کرد که نتيجه آن کاهش ميزان خسارات جاني و مالي ناشي اززلزله هاي آينده است.

٤- سازوکار هاي اقتصادي مختلفي از قبيل بيمه جهت جبران خسارات اقتصادي ناشي از زلزله بايد در سطح کلان کشور برقرار شود و همين سازو کارها مي تواند با تغيير ميزان حق بيمه به طور غير مستقيم در کاهش خطر پذيري موثر واقع شود.

5-با ايجاد بانک اطلاعاتي جامع در زمينه هاي اقتصادي ، اجتماعي و ارزيابي مناطق شهري و روستايي ميزان خطرپذيري اقتصادي واجتماعي را پیش بینی کرد و خطرپذيري در مناطق مختلف را کاهش داد


١٠:٠٦ - يکشنبه ٥ دی ١٣٩٥    /    عدد : ٩٥٣٦١    /    تعداد نمایش : ١٦٤٣


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج