به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال‌احمر؛پیام دکتر پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، به مناسبت روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی به شرح زیر است:

«بسم‌الله الرحمن الرحیم

فرارسیدن روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی، فرصت ارزشمندی برای پاسداشت اندیشه‌ای است که خدمت به انسان، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، همبستگی ملی و مشارکت داوطلبانه را از ارکان پیشرفت و تعالی جامعه می‌داند. این مناسبت را به همه فعالان سازمان‌های مردم‌نهاد، تشکل‌های اجتماعی، مؤسسات خیریه، گروه‌های داوطلب، خیرین، جوانان و تمامی کنشگرانی که مسئولانه و بی‌منت برای خیر عمومی، ارتقای کیفیت زندگی مردم و کاهش آلام بشری تلاش می‌کنند، صمیمانه تبریک می‌گویم.

فرهنگ اسلامی، مشارکت در خیر عمومی و یاری‌رساندن به دیگران را تنها یک فضیلت فردی نمی‌داند، بلکه آن را مسئولیتی اجتماعی و زمینه‌ساز شکل‌گیری جامعه‌ای همدل و پویا معرفی می‌کند. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى»؛ «در نیکی و پرهیزگاری یکدیگر را یاری کنید» (مائده: ۲). این فرمان الهی، تصویری روشن از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که اعضای آن در برابر سرنوشت یکدیگر بی‌تفاوت نیستند و برای تحقق خیر جمعی، ظرفیت‌ها و توان خود را در کنار یکدیگر قرار می‌دهند.

رسول اکرم(ص) نیز می‌فرمایند: «مَنْ أَصْبَحَ لَا یَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِینَ فَلَیْسَ بِمُسْلِمٍ»؛ کسی که صبح کند و نسبت به امور مسلمانان اهتمام نداشته باشد، مسلمان نیست. همچنین در آموزه‌ای ارزشمند آمده است: «خَیْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ»؛ بهترین مردم کسانی هستند که برای مردم سودمندتر باشند. این آموزه‌ها، مسئولیت اجتماعی و خدمت به مردم را به متن زندگی انسان پیوند می‌زنند و نشان می‌دهند که توجه به مسائل جامعه و تلاش برای کاستن از رنج دیگران، از والاترین جلوه‌های اخلاق انسانی و اسلامی است.

تشکل‌های مردمی؛ از مشارکت اجتماعی تا توسعه پایدار

امروز سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌های اجتماعی، از مهم‌ترین جلوه‌های عینی مسئولیت‌پذیری و مشارکت شهروندان هستند. این نهادها حلقه اتصال میان مردم، جوامع محلی و ساختارهای رسمی به‌شمار می‌روند؛ نیازهای واقعی جامعه را از نزدیک لمس می‌کنند، ظرفیت‌های نهفته شهروندان را به میدان می‌آورند و زمینه مشارکت آگاهانه، سازمان‌یافته و پایدار مردم را فراهم می‌سازند.

توسعه‌ای که مردم در شکل‌گیری و تداوم آن نقش نداشته باشند، نمی‌تواند از استحکام و پایداری لازم برخوردار باشد. هر اندازه جامعه بتواند ظرفیت تشکل‌های مردمی، گروه‌های داوطلب و شبکه‌های محلی خود را تقویت کند، توان آن برای مواجهه با مسائل اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی، بهداشتی و انسانی نیز افزایش خواهد یافت.

اعتماد، همکاری، احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری و مشارکت داوطلبانه، مؤلفه‌های اساسی سرمایه اجتماعی هستند؛ سرمایه‌ای که در شرایط عادی به توسعه جامعه کمک می‌کند و در روزهای بحران، به پشتوانه‌ای تعیین‌کننده برای افزایش تاب‌آوری، حفظ انسجام اجتماعی و بازگشت سریع‌تر جامعه به شرایط پایدار تبدیل می‌شود.

از این منظر، تشکل‌های اجتماعی تنها ارائه‌دهندگان برخی خدمات عمومی نیستند؛ بلکه بخشی از زیرساخت اجتماعی توسعه کشور به‌شمار می‌آیند. هر تشکلی که بتواند اعتماد ایجاد کند، مشارکت مردم را افزایش دهد، صدای گروه‌های مختلف جامعه را منعکس سازد و توان محلی را برای حل مسائل مشترک سازمان‌دهی کند، در حقیقت به تقویت سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری ملی کمک کرده است.

هلال‌احمر؛ نهادی برخاسته از مشارکت و اعتماد مردم

جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران خود یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های سرمایه اجتماعی و مشارکت داوطلبانه کشور است. حضور امدادگران، نجاتگران، جوانان، داوطلبان، خیرین و نیروهای مردمی در سراسر ایران، پشتوانه‌ای کم‌نظیر برای تحقق مأموریت‌های بشردوستانه این جمعیت فراهم کرده است.

قدرت هلال‌احمر تنها در تجهیزات، پایگاه‌های امدادی، ناوگان عملیاتی یا امکانات تخصصی آن خلاصه نمی‌شود؛ بخش مهمی از این قدرت از اعتماد مردم و حضور داوطلبانه آنان سرچشمه می‌گیرد. هر داوطلب، هر خیر، هر جوان و هر تشکل مردمی که در کنار هلال‌احمر قرار می‌گیرد، حلقه‌ای بر زنجیره سرمایه اجتماعی کشور می‌افزاید و توان پاسخ‌گویی جامعه به نیازهای انسانی را افزایش می‌دهد.

بر همین اساس، سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌های اجتماعی برای هلال‌احمر صرفاً مجموعه‌هایی همکار در کنار یک نهاد امدادی نیستند؛ بلکه شرکای اجتماعی و راهبردی جمعیت در تحقق مأموریت‌های بشردوستانه محسوب می‌شوند.

هر تشکل مردمی که در محله، روستا، شهر یا استان خود برای کاهش آسیب‌های اجتماعی، حمایت از گروه‌های نیازمند، ارتقای سلامت، حفاظت از محیط‌زیست، آموزش عمومی، توانمندسازی جوانان یا امدادرسانی و حمایت از مردم در شرایط بحرانی فعالیت می‌کند، بخشی از ظرفیت ملی برای ساختن جامعه‌ای ایمن‌تر، تاب‌آورتر و مسئولیت‌پذیرتر است.همراهی در همه مراحل؛ از پیشگیری تا بازتوانیتجربه حوادث و بحران‌های مختلف به‌روشنی نشان داده است که هرجا ظرفیت رسمی دستگاه‌های امدادی با توان جامعه مدنی و مشارکت سازمان‌یافته مردم همراه شده، دامنه، سرعت و اثربخشی خدمت‌رسانی نیز افزایش یافته است.در هنگام وقوع زلزله، سیل، حوادث طبیعی و دیگر شرایط اضطراری، تشکل‌های مردمی می‌توانند در کنار هلال‌احمر در حوزه‌هایی همچون اطلاع‌رسانی و آموزش، سازمان‌دهی نیروهای محلی، حمایت‌های اجتماعی، شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر، جلب مشارکت خیرین و داوطلبان و پشتیبانی از فرایند بازتوانی جوامع آسیب‌دیده نقش‌آفرینی کنند.

اما همکاری ما نباید به روزهای بحران محدود بماند. پیشگیری و آمادگی پیش از حادثه، یکی از مهم‌ترین عرصه‌های این مشارکت است. آموزش خانواده‌ها و جوامع محلی، ترویج فرهنگ ایمنی، افزایش آمادگی در برابر مخاطرات، توسعه آموزش کمک‌های اولیه و تقویت تاب‌آوری محلات، زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که ظرفیت تشکل‌های اجتماعی و شبکه‌های مردمی نیز در کنار توان تخصصی هلال‌احمر قرار گیرد.بر این باورم که باید از نگاه مقطعی به مشارکت اجتماعی عبور کنیم. تشکل‌های مردمی نباید تنها هنگام وقوع بحران به میدان فراخوانده شوند؛ بلکه لازم است در چرخه کامل مدیریت بحران، از پیشگیری و آمادگی تا پاسخ، بازتوانی و بازسازی، به‌عنوان شریک و صاحب ظرفیت به رسمیت شناخته شوند.از سلامت و محرومیت‌زدایی تا جوانان و محیط‌زیستدامنه همکاری هلال‌احمر با تشکل‌های اجتماعی بسیار فراتر از امدادرسانی در حوادث است. در حوزه سلامت و حمایت‌های بشردوستانه، سازمان‌های مردم‌نهاد می‌توانند از حمایت از بیماران و خانواده‌های نیازمند تا فعالیت در زمینه توانبخشی، آموزش سلامت و پشتیبانی از گروه‌های آسیب‌پذیر، همراه ارزشمند هلال‌احمر باشند.در حوزه جوانان و فعالیت‌های داوطلبانه نیز این همکاری اهمیتی ویژه دارد. جامعه‌ای که جوانان آن فرصت مشارکت واقعی در فعالیت‌های اجتماعی و بشردوستانه داشته باشند، نسلی مسئولیت‌پذیرتر، نوع‌دوست‌تر و نسبت به سرنوشت جامعه حساس‌تر تربیت خواهد کرد. تشکل‌های جوانان، گروه‌های دانشجویی و دانش‌آموزی و مجموعه‌های داوطلبانه می‌توانند در کنار سازمان جوانان و سازمان داوطلبان هلال‌احمر، فرهنگ نوع‌دوستی، امدادگری و مسئولیت اجتماعی را بیش از پیش گسترش دهند.در حوزه محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی نیز مشارکت تشکل‌های تخصصی و مردمی اهمیتی روزافزون یافته است. بسیاری از مخاطرات طبیعی با مسائل زیست‌محیطی و اقلیمی ارتباط دارند و کاهش آثار آنها بدون آموزش عمومی، مشارکت جوامع محلی و همکاری شبکه‌های تخصصی امکان‌پذیر نیست.همچنین در عرصه مهاجران، پناهندگان و افراد متأثر از بحران‌های انسانی، اصول بشردوستانه اقتضا می‌کند که ظرفیت نهادهای مردمی، خیریه‌ها و گروه‌های تخصصی در کنار توان جمعیت هلال‌احمر قرار گیرد تا کرامت انسانی، فارغ از هرگونه تمایز، محور خدمت‌رسانی باقی بماند.توانمندسازی اجتماعی، محرومیت‌زدایی، حمایت از خانواده‌های کم‌برخوردار، فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی، حمایت از کودکان، زنان، سالمندان و افراد دارای نیازهای ویژه، جلب مشارکت خیرین و توسعه مسئولیت اجتماعی نیز از دیگر عرصه‌هایی است که همکاری هدفمند هلال‌احمر و تشکل‌های مردمی می‌تواند در آن منشأ آثار ماندگار باشد.جنگ ۱۲ روزه؛ جلوه‌ای از همبستگی، ایثار و سرمایه اجتماعییکی از روشن‌ترین جلوه‌های ارزش مشارکت‌های مردمی و اجتماعی را در روزهای دشوار جنگ ۱۲ روزه شاهد بودیم؛ روزهایی که بار دیگر اهمیت همبستگی ملی، مسئولیت‌پذیری جمعی و حضور داوطلبانه مردم در کنار نیروهای امدادی و بشردوستانه آشکار شد.در آن شرایط حساس، در کنار امدادگران، نجاتگران، جوانان و داوطلبان هلال‌احمر، ظرفیت‌های مردمی، خیرین و تشکل‌های اجتماعی نیز به میدان آمدند و جلوه‌ای ارزشمند از همدلی و انسجام اجتماعی را رقم زدند.جنگ ۱۲ روزه از این منظر، تنها یک شرایط دشوار و بحرانی نبود؛ بلکه آزمونی برای سرمایه اجتماعی جامعه ما نیز به‌شمار می‌رفت. در لحظاتی که انسان‌ها به حمایت و همراهی نیاز داشتند، حضور مسئولانه نیروهای مردمی در کنار هلال‌احمر نشان داد که در بحران‌های بزرگ، توان یک ملت فقط با امکانات و ساختارهای رسمی سنجیده نمی‌شود؛ بخش مهمی از قدرت یک جامعه در شبکه اعتماد، همیاری، نوع‌دوستی و احساس مسئولیت متقابل مردم آن نهفته است.

تشکل‌های اجتماعی در چنین شرایطی می‌توانند فاصله میان «نیاز» و «خدمت» را کوتاه کنند؛ ظرفیت‌های محلی را به حرکت درآورند، خیرین و داوطلبان را به شبکه خدمت متصل سازند و در کنار هلال‌احمر برای کاهش رنج انسان‌ها و حمایت از افراد آسیب‌دیده تلاش کنند.این تجربه بار دیگر به ما آموخت که تشکل‌های اجتماعی، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیرین و داوطلبان، ذخایر اجتماعی کشور برای روزهای دشوارند. سرمایه اجتماعی درست در چنین بزنگاه‌هایی معنای عینی خود را نشان می‌دهد؛ زمانی که اعتماد به اقدام، همدلی به مسئولیت و احساس تعلق به خدمت تبدیل می‌شود.از همین رو، همراهی تشکل‌ها با هلال‌احمر در روزهای جنگ ۱۲ روزه را نباید صرفاً یک همکاری مقطعی دانست؛ این حضور، جلوه‌ای از ظرفیت جامعه ایرانی برای ایستادن در کنار انسان‌های آسیب‌دیده و تلاش مشترک برای کاهش آلام بشری و پاسداشت کرامت انسان بود.رمضان؛ از مواسات تا خدمت بی‌منتاین روحیه نوع‌دوستی در ماه مبارک رمضان نیز جلوه‌ای معنوی و اجتماعی می‌یابد. رمضان، ماه مواسات، احسان، همدلی و توجه به نیازهای دیگران است و ظرفیت عظیم فرهنگی و معنوی آن می‌تواند شبکه داوطلبی و مشارکت اجتماعی را بیش از پیش فعال سازد.همراهی سازمان‌های مردم‌نهاد، مؤسسات خیریه، خیرین، جوانان و گروه‌های داوطلب با هلال‌احمر در این ماه، نشان‌دهنده پیوند عمیق میان معنویت و مسئولیت اجتماعی است. هنگامی که فرهنگ مواسات با ظرفیت تشکل‌یافته مردم همراه می‌شود، خیرخواهی از یک احساس فردی فراتر می‌رود و به نیرویی اجتماعی برای حمایت از نیازمندان و کاهش رنج انسان‌ها تبدیل می‌شود.ماه مبارک رمضان فرصتی است تا این فرهنگ را بیش از پیش گسترش دهیم و ظرفیت نهادهای مردمی را برای خدمت هدفمند، حفظ کرامت نیازمندان و تقویت پیوندهای اجتماعی به کار گیریم. چنین مشارکتی، مصداق روشنی از همان فرمان الهی «تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» و تجلی عملی فرهنگ مواسات و نوع‌دوستی است.از همکاری مقطعی به مشارکت راهبردی و پایدارتجربه همراهی تشکل‌های اجتماعی با هلال‌احمر، چه در جنگ ۱۲ روزه، چه در ماه مبارک رمضان و چه در حوادث طبیعی و مأموریت‌های اجتماعی و بشردوستانه، یک پیام روشن دارد: این ظرفیت بزرگ باید از همکاری‌های مقطعی به مشارکتی سازمان‌یافته، مستمر و راهبردی ارتقا یابد.ضروری است ظرفیت‌های تخصصی سازمان‌های مردم‌نهاد را بهتر بشناسیم، زمینه آموزش و تبادل تجربه را توسعه دهیم و شبکه‌ای منسجم از همکاری‌های محلی، استانی و ملی ایجاد کنیم. هر اندازه این شبکه گسترده‌تر و هماهنگ‌تر باشد، امکان بسیج سریع‌تر ظرفیت‌ها در شرایط بحرانی، جلوگیری از موازی‌کاری، شناسایی دقیق‌تر نیازها و ارائه خدمات مؤثرتر به مردم فراهم خواهد شد.یکی از سرمایه‌های گران‌بهای تشکل‌های اجتماعی، اعتماد عمومی است. این اعتماد به‌آسانی به دست نمی‌آید و حفظ آن نیازمند شفافیت، پاسخ‌گویی، اخلاق حرفه‌ای و پایبندی به منافع عمومی است. هلال‌احمر نیز اعتماد مردم را بزرگ‌ترین پشتوانه مأموریت‌های خود می‌داند و معتقد است پیوند میان نهادهای برخوردار از اعتماد اجتماعی، می‌تواند نیروی بزرگی برای افزایش امید، همبستگی و تاب‌آوری در جامعه ایجاد کند.قدردانی از همراهان هلال‌احمر و خادمان مردماینجانب در روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی، از تمامی مدیران و اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد، مؤسسات خیریه، تشکل‌های اجتماعی، خیرین، گروه‌های داوطلب و مردمی، جوانان، بانوان، انجمن‌های علمی و تخصصی و همه کنشگران اجتماعی که در عرصه‌های گوناگون همراه و همدل با جمعیت هلال‌احمر در خدمت مردم عزیز ایران بوده‌اند، صمیمانه قدردانی می‌کنم.به‌ویژه از همراهی مسئولانه و ارزشمند این عزیزان در روزهای جنگ ۱۲ روزه، ماه مبارک رمضان، حوادث و بحران‌های طبیعی، برنامه‌های امدادی و بشردوستانه، فعالیت‌های سلامت‌محور، آموزش و پیشگیری، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، محرومیت‌زدایی و ترویج فرهنگ داوطلبی و نوع‌دوستی سپاسگزارم.این همراهی برای هلال‌احمر تنها یک همکاری اجرایی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از اعتماد متقابل میان هلال‌احمر و جامعه و مصداقی روشن از سرمایه اجتماعی کشور است. بخشی مهم از توان هلال‌احمر برای حضور مؤثر در دشوارترین لحظات زندگی مردم، مرهون همین اعتماد، مشارکت و همراهی ارزشمند است.جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، تشکل‌های اجتماعی و سازمان‌های مردم‌نهاد را بخشی ارزشمند از سرمایه اجتماعی کشور و شریک راهبردی خود در مسیر خدمت، همبستگی، تاب‌آوری و کاهش آلام بشری می‌داند و دست همکاری همه مجموعه‌هایی را که صادقانه، مسئولانه و در چارچوب قانون برای خیر عمومی و خدمت به انسان‌ها فعالیت می‌کنند، به گرمی می‌فشارد.

یقین دارم هرچه پیوند میان هلال‌احمر، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیرین، جوانان، داوطلبان و شبکه‌های اجتماعی عمیق‌تر و پایدارتر شود، توان ملی ما برای حفظ کرامت انسانی، افزایش تاب‌آوری جامعه و کاهش آلام بشری نیز بیشتر خواهد شد.آینده‌ای ایمن‌تر و جامعه‌ای تاب‌آورتر، تنها با امکانات و ساختارهای رسمی ساخته نمی‌شود؛ این آینده حاصل اعتماد، مشارکت و همدلی مردمی است که رنج دیگری را رنج خود می‌دانند و برای کاستن از آن به میدان می‌آیند.بار دیگر روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی را به تمامی فعالان این عرصه تبریک عرض می‌کنم و از خداوند متعال برای همه خادمان مردم، توفیق، سلامتی و سربلندی مسئلت دارم.

دکتر پیرحسین کولیوندرئیس جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران»