رضا واعظی‌زاده/ ایران 110 هزار مدرسه دارد. در سال تحصیلی قبلی(1400-1401) 15 میلیون و 375 هزار و 677 دانش‌آموز در این مدارس مشغول تحصیل بودند. در حال حاضر کانون‌های دانش‌آموزی هلال احمر در 8 هزار مدرسه برپاست. یعنی سهم حضور جمعیت هلال احمر در مدارس ایران کمی‌بیش از 7 درصد از کل مدارس است و جای این جمعیت در 93 درصد از مدارس کشور خالی است. علاوه بر این، در مدارس ایران، 4 نهاد دانش‌آموزی فعالیت می‌کنند. شوراهای دانش‌آموزی در تشکیلات سازمان دانش‌آموزی، اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان، بسیج دانش‌آموزی و البته هلال احمر. طبق آئین نامه اجرایی مدارس، هرساله شوراهای دانش‌آموزی با برگزاری انتخابات در میان دانش‌آموزان هر مدرسه تشکیل می‌شود و دانش‌آموزی که به عنوان دبیر شورای دانش‌آموزی منتخب می‌شود یکی از 5 رای شورای مدرسه را برای تایید تصمیمات داخل مدرسه به خود اختصاص می‌دهد. جمعیت هلال احمر اگرچه چنین امکاناتی ندارد اما براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در دهه 60 حق ایجاد دفتر در مدارس را دارد و حتی قبل این مصوبه از 75 سال پیش با ایجاد دفاتر دانش‌آموزی جمعیت شیر و خورشید سرخ، حضور خود در مدارس را تثبیت کرده‌است. قبل از آنکه این سوال کلی و اساسی را از سمیه شیخ‌محمدی سرپرست معاونت پیش دبستانی و دانش‌آموزی سازمان جوانان هلال احمر بپرسم که چگونه با در اختیار داشتن 7 درصد از مدارس کشور می‌خواهند دانش‌آموزان را برای خود امدادی و دیگر امدادی در سوانح آماده کنند؟ می‌پرسم هلال احمر چگونه می‌تواند در کنار 3 نهاد فعال دیگر، دانش‌آموزان را به حضور در برنامه‌های غیردرسی برای آموختن آموزش‌های امداد و کمک‌های اولیه ترغیب کند؟

« اولا که سهم حضور دیگر نهادها هم بسیار پایین است. بنابراین مشکل چندانی در جذب دانش‌آموزان پیش نمی‌آید چون تعداد مدارس فاقد حضور نهادهای دانش‌آموزی، بسیار بیشتر از مدارسی است که این نهادها در آن حضور دارند. دوم اینکه موضوع فعالیت هلال احمر خاص است. آن‌ها بیشتر در برپایی فعالیت‌های انقلابی و مذهبی مشارکت دارند در حالی که کار ما کاملا متفاوت است و هیجان و جذابیت خاصی برای دانش‌آموزان و حتی خانواده‌های آن‌ها ایجاد می‌کند. آموزش‌های امداد و کمک‌های اولیه، یک فعالیت خاص و منحصر به فرد است.»

اگر دانش‌آموزان مدارس کشور، هلال احمر را برای آموختن امداد و کمک‌های اولیه به بسیاری از فعالیت‌های غیر درسی دیگر ترجیح می‌دهند چرا سازمان جوانان هلال احمر برنامه‌های فرهنگی، انقلابی و مذهبی را در کنار آموزش‌های اصلی خود اضافه کرده؟ نمونه‌اش طرح «چلچراغ» یا «رفیق خوشبخت ما» است. شیخ محمدی پاسخ می‌دهد: « البته طرح چلچراغ برای معاونت جوانان بود. یعنی مخاطب اصلی آن جوانان عضو هلال احمر هستند ولی امسال فراخوان آن برای دانش‌آموزان هم صادر شد.»

اگر بخواهیم بر آموزش‌های امدادی سازمان جوانان هلال احمر برای دانش‌آموزان تمرکز کنیم باید از «دادرس» به معنی «دانش‌آموز آماده در سوانح» شروع کنیم. دادرس در سال‌های گذشته با ارائه آموزش‌های امداد در سوانح و کمک‌های اولیه سعی کرد دانش‌آموزان کشور را آموزش دهد تا هم آن‌ها آمادگی مواجهه با مخاطرات طبیعی را داشته‌باشند و هم با انتقال این آموخته‌ها به خانواده‌هایشان به تاب‌آوری جامعه در زمان بروز سوانح کمک کنند. اما امسال این طرح دچار تحولی بزرگ بود و «دادرس +» یا «دادرس پیشرفته» متولد شد. دادرس پیشرفته چه می‌کند که تاکنون انجام نمی‌شده است؟ سرپرست معاونت پیش دبستانی و دانش‌آموزی سازمان جوانان می‌گوید: «همیشه این گونه بوده که دانش‌آموزان عضو هلال احمر پس از پایان تحصیلات متوسطه و اخذ دیپلم از سازمان جوانان خارج می‌شدند و فعالیت خود را به عنوان امدادگر زیر نظر سازمان امداد و نجات هلال احمر و شعب جمعیت در سراسر کشور ادامه می‌دادند. اما با اجرای دادرس پیشرفته و نظر مساعد مدیران عالی جمعیت، این دانش‌آموزان از این پس به عنوان پشتیبان سازمان امداد و نجات در عملیات‌های پاسخ به سوانح، برپایی اردوگاه‌های اسکان اضطراری و توزیع تغذیه اضطراری را به عهده گرفته‌اند. امسال هم دوره‌های تربیت مربی دادرس پیشرفته برای دختران و پسران در استان‌های آذربایجان شرقی، فارس، گلستان و کرمان برگزار و تمامی دانش‌آموزان انتخاب شده از همه استان‌های کشور به صورت حضوری در یکی از این دوره‌ها شرکت کردند تا پس از موفقیت در آزمون پایان دوره به عنوان مربی شناخته شوند و تیم‌های دادرس پیشرفته را در شهرهای خود تشکیل و آموزش دهند.»

این آموزش‌ها شامل چادرزنی، توزیع بسته‌های اقلام زیستی و کمک‌های اولیه برای نجات جان مصدومان در سوانح بود. دوره‌های آموزشی که شیخ محمدی توضیح داد، در پاییز امسال برگزار شدند و در مراسم اختتامیه آن‌ها یا رئیس و یا دبیرکل جمعیت هلال احمر حضور یافتند. پیرحسین کولیوندرئیس جمعیت هلال احمر، دوم آذرماه امسال در اختتامیه دوره دختران دادرس پیشرفته در اردگاه دلند استان گلستان گفت: «اگر برای حضور شما و دیگر جوانان و دانش‌آموزان دختر و پسر در آموزش‌های تخصصی و اجرای عملیات‌ها دیر شده‌است، ما مقصر بودیم و از امروز آن را جبران می‌کنیم. رئیس جمعیت هلال احمر امسال را سال عضو پذیری فراگیر دانست و درباره برنامه‌ریزی‌ برای آینده‌ی اعضای سازمان جوانان گفت: تا پایان سال بر عضوگیری تاکید داریم. سال آینده را به سامان‌دهی و آموزش می‌پردازیم و با این امید در ۱۴۰۳ مشغول جذب و به کارگیری این اعضا خواهیم بود»

اما این دوره‌ها برای نوجوانان دوره دوم متوسطه برگزار شد و دانش‌آموزان کم سن تر نمی‌توانند مخاطب اصلی دادرس پیشرفته باشند و در عملیات امدادرسانی مشارکت کنند. از جمعیت 15 میلیون و 375 هزار نفری در سال تحصیلی قبلی تنها 3 میلیون و 51 هزار و 136 دانش‌آموز در مقطع متوسطه دوم تحصیل کردند. هلال احمر برای انتقال آموزش‌های لازم به باقی دانش‌آموزان در مقاطع دبستان و متوسطه‌‌ی اول چه برنامه‌ای دارد؟ شیخ محمدی می‌گوید:« دادرس پیشرفته به 3 دلیل قابل گسترش نیست. طرحی تخصصی بود، بزرگ بود و هزینه‌بر. بنابراین طرح «همتا» با همکاری معاونت آموزش، پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر برنامه‌ریزی شد و به زودی در سراسر کشور آغاز می‌شود. در این طرح 12 هزار و 500 مربی آمادگی در برابر مخاطرات و کمک‌های اولیه، ثبت شده در سامانه مربیان هلال احمر، فراخوانده می‌شوند تا در مدارس کشور 45 هزار دوره‌ را برگزار کنند و هر مربی آموزش 112 دانش آموز را به عهده می‌گیرد. (112 شماره امداد و نجات هلال احمر است) و اینگونه یک میلیون و 400 هزار دانش آموز آموزش خواهند دید. در این طرح استقرار کانون دانش‌آموزی در مداری مبنای انتخاب مدارس اجرای همتا نیست و این طرح می‌تواند در هر مدرسه‌ای برگزار شود. چون طرحی عام و فراگیر برای تمام همه مدارس و در همه مقاطع تحصیلی است.»

19 آبان 1397 کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی‌با قرائت گزارشی، مقصر آتش‌سوزی در کلاس اول دبستان دخترانه اسوه حسنه در زاهدان را بخاری نفتی فیتیله‌ای دانست. حادثه‌ای که صبح 27 آذر 97 اتفاق افتاده بود و در جریان آن، جان 4 دختر دبستانی، صبا عربی، مریم نوکندی، یکتا میرشکار و مانا خسروپرست گرفته شد. در آن حادثه دانش‌آموزان دچار حریق شده در زیر صندلی‌های کلاس چمباتمه زده بودند تا در امان بمانند. این همان کاری است که در هنگام زلزله باید انجام داد. آیا آموزش‌های پناه‌گیری در مقابل زمین‌لرزه که هرساله هم در مانور زلزله تکرار می‌شود، برای مخاطرات دیگر مثل سیل، آتش‌سوزی و یا گاز گرفتگی منجر به مرگ نمی‌شود؟ بنابراین آموزش‌های هلال احمر در مدارس باید به شکل مستمر، جامع و متناسب با انواع مخاطرات احتمالی باشد. طرح دادرس چقدر توانست آموزش‌های لازم را به دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان منتقل کند و آیا طرح همتا به این موفقیت خواهد رسید؟