به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جمعیت هلال احمر؛ احتراق ناقص منابع سوختی،نتیجه‌اش می‌شود تولید گازی بی‌رنگ و بی بو، اما قاتل. مسمومیت با مونوکسید کربن (CO) یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر غیرعمدی و از عوامل مؤثر در از دست رفتن سال‌های عمر در سطح جهانی به شمار می‌رود، اگرچه بخش عمده‌ای از این موارد قابل پیشگیری هستند. این گاز بی‌رنگ و بی‌بو، به‌ویژه در فصول سرد سال، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب می‌شود. آمارهای جهانی نشان می‌دهد که با وجود کاهش نسبی مرگ‌ومیر در دو دهه اخیر، مسمومیت با مونوکسید کربن همچنان بار قابل‌توجهی بر نظام‌های سلامت تحمیل می‌کند.
 
مرگ‌ومیر جهانی در سال ۲۰۲۱

بر اساس آخرین داده‌های منتشرشده در مطالعه بار جهانی بیماری‌ها (Global Burden of Disease Study 2021)، در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۸ هزار و ۹۰۰ نفر در سراسر جهان بر اثر مسمومیت غیرعمدی با مونوکسید کربن جان خود را از دست داده‌اند.نرخ مرگ‌ومیر استاندارد سنی ناشی از این مسمومیت در همین سال ۰.۳۶۶ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت گزارش شده است.این آمار صرفاً شامل موارد غیرعمدی مسمومیت با CO، از جمله حوادث ناشی از استفاده نادرست از وسایل گرمایشی خانگی، ژنراتورها و سامانه‌های احتراقی است و موارد عمدی یا مرتبط با آتش‌سوزی‌های گسترده را در بر نمی‌گیرد.

چرا مردان بیشتر قربانی می‌شوند؟

بررسی توزیع جمعیتی مرگ‌ومیر نشان می‌دهد که حدود ۷۰ درصد موارد فوت‌شده مربوط به مردان بوده است که معادل تقریبی ۲۰ هزار و ۱۰۰ نفر در سال ۲۰۲۱ است. بیشترین تعداد مرگ‌ومیر در گروه سنی ۵۰ تا ۵۴ سال گزارش شده و حدود ۲ هزار و ۲۱۰ مورد را شامل می‌شود. بالاترین نرخ مرگ‌ومیر سنی در افراد ۸۵ سال و بالاتر مشاهده شده که برابر با ۱.۹۶ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است.این الگوها نشان می‌دهد که مردان و سالمندان به‌طور معناداری در معرض خطر بالاتری برای مرگ ناشی از مسمومیت با مونوکسید کربن قرار دارند.

روند تغییرات در دو دهه اخیر

داده‌های مدل‌سازی جهانی حاکی از آن است که از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱، نرخ مرگ‌ومیر استاندارد سنی ناشی از مسمومیت با CO بیش از ۵۳ درصد کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً به عواملی نظیر ارتقای ایمنی سوخت‌ها، بهبود استانداردهای وسایل گرمایشی، نصب هشداردهنده‌های مونوکسید کربن در منازل و افزایش آگاهی عمومی نسبت داده می‌شود؛ با این حال، روند کاهش مرگ‌ومیر در مناطق مختلف جهان یکنواخت نبوده است.

الگوهای جغرافیایی مرگ‌ومیر

بررسی توزیع جغرافیایی مرگ‌ومیر ناشی از CO poisoning نشان می‌دهد که اروپای شرقی در سال ۲۰۲۱ بالاترین نرخ مرگ‌ومیر استاندارد سنی را با ۲.۱۲ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت و بیش از ۵ هزار و ۶۱۰ مرگ به خود اختصاص داده است.

در مقابل، برخی مناطق از جمله آسیای مرکزی در سال‌های اخیر کاهش قابل‌توجهی در میزان مرگ‌ومیر داشته‌اند، در حالی که در آمریکای شمالی روند مرگ‌ومیر در همین بازه زمانی افزایش نسبی با نرخ بالا نشان می‌دهد.

سال‌های از دست رفته عمر (YLLs)

یکی از شاخص‌های کلیدی در سنجش بار بیماری، سال‌های عمر از دست رفته (Years of Life Lost) است.بر اساس داده‌های GBD، در سال ۲۰۲۱ مجموع ۱.۱۸ میلیون سال عمر از دست رفته در سطح جهانی به مسمومیت با مونوکسید کربن نسبت داده شده است.
این شاخص بیانگر اثرات عمیق مرگ‌های زودرس بر جامعه و نظام سلامت است، به‌ویژه از آن جهت که بخش قابل‌توجهی از قربانیان در سنین فعال و مولد اقتصادی قرار دارند.

یافته‌های پژوهش‌های جهانی نشان می‌دهد که مسمومیت با مونوکسید کربن همچنان یکی از علل مهم مرگ‌ومیر غیرعمدی در جهان است، هرچند روند کلی آن در دو دهه اخیر کاهشی بوده است. از آنجا که بخش عمده این موارد قابل پیشگیری است، تمرکز بر اقدامات پیشگیرانه از جمله استفاده از هشداردهنده‌های CO  ، تهویه مناسب فضاهای بسته و آموزش عمومی، اهمیت اساسی دارد. وجود تفاوت‌های منطقه‌ای در بار بیماری و روند مرگ‌ومیر، ضرورت سیاست‌گذاری هدفمند و منطقه‌محور برای ارتقای ایمنی در منازل و محیط‌های کاری را برجسته می‌کند.

منابع اطلاعات گزارش

1. Global, regional, and national mortality due to unintentional carbon monoxide poisoning, 2000–2021 – نتایج Global Burden of Disease Study 2021، منتشرشده در The Lancet Public Health و PubMed.


2. تحلیل‌های تکمیلی GBD درباره توزیع جغرافیایی و روندهای زمانی مسمومیت با مونوکسید کربن.


3. گزارش‌های تحلیلی Pulmonology Advisor درباره تغییرات منطقه‌ای مرگ‌ومیر و شیوع CO poisoning.