به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال‌احمر؛ پدافند یعنی دفاع و مقابله با تهدید برای حفظ جان، امکانات، زیرساخت‌ها و امنیت که شامل پدافند عامل و غیرعامل است. تفاوت اصلی انواع پدافند در نحوه مقابله با تهدید است. پدافند عامل یعنی مقابله مستقیم و مسلحانه با تهدید یا حمله و پدافند غیرعامل به معنی کاهش آسیب‌پذیری در برابر تهدید، بدون استفاده از سلاح و درگیری است تا اگر حمله یا حادثه‌ای رخ داد، جانباختگان انسانی و خسارت‌ها تا حد امکان کاهش یابد.

 

برنامه‌ریزی مناسب برای آمادگی، آموزش‌های صحیح و کاربردی، مقاوم‌سازی ساختمان‌ها و زیرساخت‌های مهم، ایجاد پناهگاه و فضاهای امن، ایجاد سامانه‌های پشتیبان برای برق، ارتباطات و آب، تامین حداقل امکانات و تجهیزات اضطراری و ... از دغدغه‌های مهم در پدافند غیر عامل است. نکته مهم هم این است که پدافند غیرعامل فقط مربوط به جنگ نیست؛ بسیاری از اصول آن در برابر مخاطرات طبیعی همانند زلزله، سیل، آتش‌سوزی و تهدیدات انسان‌ساخت (عمدی/غیر عمدی) همانند حملات سایبری، قطع زیرساخت‌های حیاتی و سایر مخاطرات نیز کاربرد دارد.

 

این توضیحات، مقدمه‌ای است برای ورود به سلسله مطالبی با موضوع «توصیه‌های پدافندی در شرایط اضطراری». در بخش نخست از «مدیریت ارتباطات در شرایط اضطراری» خواهیم گفت.

 

کم گوی و گزیده گوی

در شرایط اضطراری، ارتباطات باید کوتاه و هدفمند باشد. وقتی هر ثانیه اهمیت دارد، پیام طولانی یا مبهم ممکن است حتی جان افراد را تهدید کند. گاهی پیامی کوتاه مسیر یک عملیات را تغییر می‌دهد؛ همان‌طور که پیامی مبهم، ناقص یا دیرهنگام احتمال دارد موجب سردرگمی شود.

 

یک گزارش اضطراری خوب قرار نیست داستان حادثه را تعریف کند؛ باید پاسخ چند سوال اساسی را بدهد: چه اتفاقی افتاده؟ کجا؟ چند نفر آسیب دیده‌اند؟ وضعیت آنها چگونه است؟ چه کمکی نیاز است؟

مثلا گزارشی مانند «۵ مصدوم، ۲ نفر مصدوم با حال وخیم یا نیازمند انتقال» بسیار کاربردی‌تر از توضیح طولانی درباره جزئیات غیرضروری حادثه است.

 

یادمان باشد: در بحران، پیام خوب پیامی است که سریع فهمیده شود و دقیقا همان چیزی را بگوید که باید بدانیم.

 

پنج اصل برای حرفه‌ای‌ها در ارتباطات

در عملیات امدادی، ارتباطات فقط وسیله‌ای برای انتقال خبر نیست؛ بخشی از مدیریت صحنه و حفظ ایمنی تیم است. به همین دلیل است که هر پیام باید روشن، دقیق، امن و از مسیر تعیین‌شده منتقل شود.

 

در یک ارتباط حرفه‌ای، پنج اصل باید همواره رعایت شود: وضوح، صحت، امنیت، رعایت سلسله‌مراتب و داشتن مسیر پشتیبان. اطلاعات حساس باید فقط از کانال‌های امن منتقل شوند و همیشه یک راه جایگزین برای زمان قطع ارتباط پیش‌بینی شود.

 

مسئولیت ارتباط نیز میان اعضای تیم تقسیم شده است؛ اپراتور ارتباطات، سرپرست تیم، مستندساز، فرمانده صحنه و مرکز عملیات هرکدام وظیفه مشخصی در دریافت، انتقال، ثبت و تحلیل پیام‌ها دارند.

 

یادمان باشد: در شرایط اضطراری، «بیشتر گفتن» الزاماً به معنای «بهتر ارتباط برقرار کردن» نیست؛ یک پیام کوتاه، دقیق و امن، اگر در زمان و مسیر درست منتقل شود، ممکن است از چندین پیام پراکنده مؤثرتر باشد.

 

ابزار ارتباطات اضطراری را بشناسید

 

در عملیات امدادی، انتخاب ابزار ارتباطی به اندازه محتوای پیام اهمیت دارد. در شرایط حساس حفظ سکوت عملیاتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. استفاده غیرضروری از بی‌سیم، تلفن یا دیگر ابزارهای ارتباطی ممکن است باعث اختلال یا انتقال اطلاعات نامناسب شود.

 

ابزارهای امن و توصیه‌شده: بی‌سیم سازمانی، تلفن ماهواره‌ای، سامانه‌های پیام امن سازمانی و تلفن ثابت سازمانی.

 

ابزارهای مشروط: موبایل شخصی فقط در شرایط اضطراری، فکس داخلی برای اسناد غیرحساس و پیامک فقط در صورت نبود راه ارتباطی دیگر.

 

ابزارهای ممنوع: شبکه‌های اجتماعی عمومی، تماس تلفنی عمومی برای انتقال اطلاعات حساس و اپلیکیشن‌های ناشناس یا غیرسازمانی.

 

از سوی دیگر، پیام‌های مهم باید ثبت شوند. زمان، فرستنده، گیرنده، نوع پیام و اقدام انجام‌شده باید در فرم‌ها و دفترچه‌های رسمی ثبت و در پایان عملیات به مرکز عملیات تحویل داده شود. حتی اگر تمام کانال‌های ارتباطی قطع شوند، ثبت دستی اطلاعات باید ادامه پیدا کند تا پس از برقراری ارتباط، داده‌ها یکپارچه شوند. ارتباطات در شرایط اضطراری، زیربنای عملیات امداد و نجات محسوب می‌شوند و بدون آن عملیات با مشکل جدی مواجه خواهد شد.