رضا واعظی‌زاده/ وقتی کودک بودم، عید بود و مهمانی رفتن. نوروز، همه بچه‌های فامیل با رخت و کفش نو به دید و بازدیدها می‌رفتند. امروز 8 اسفند 1400 است و محمد پنج و نیم ساله از تهران آمده تا در آستانه بهار و آمدن نوروز نه کفش، بلکه یک جفت پا نو بخرد. این سومین مرتبه در زندگی اوست که پاهایش نو می‌شود.

محمد از لحظه تولد بدون پا به دنیا آمد. البته یکی از پاهایش مقداری رشد داشت و دو انگشت. برای اینکه بتواند پروتز را به درستی دریافت کند؛ در یک سالگی عمل جراحی کرد و آن انگشت‌ها را که در بالای پا درآمده بودند؛ برداشت. از دوسالگی دوپای مصنوعی، زندگی دوباره‌ای به او بخشید اما تا 4 سالگی علاقه‌ای به استفاده از پاهایش نداشت. کم‌کم بزرگ شد و میل به راه رافتن، او را مشتاق پاهایش کرد. اکنون روی تخت نشسته و برای نو شدن پاهایش مشتاقانه همکاری می‌کند.

مرکز جامع توانبخشی جمعیت هلال احمر در تهران، بیماران زیادی دارد که تعدادی از آن‌ها خدمات ارتز یا پروتز دریافت می‌کنند و الباقی نیز به کلینیک‌های تخصصی توانبخشی مثل گفتاردرمانی، کاردرمانی و شنوایی‌ می‌روند. پروتز، ساخت اندام‌های مصنوعی و ارتز ساخت ابزارهایی‌است که به حرکت اندام‌ها مثل دست یا پا کمک می‌کند. در زندگی حوادث زیادی موجب قطع دست و پای افراد می‌شود و استفاده از پروتزها، تولدی دوباره است. اما بروز مشکلات مادرزاد در این زمانه تعجب‌آور است. آیا نبودن پا در بدو تولد در روزگار ما که مراقبت‌های پزشکی حین بارداری دقت بالایی دارد؛ اتفاق نادری نیست؟ الهه مادر محمد است و اکنون در یکی از اتاق‌های پروتزسازی این مرکز همکاری بین کادر درمان و محمد را تسریع می‌کند. او که آزمایش‌‌ها و سونوگرافی لازم را برای غربالگری در زمان بارداری انجام داده‌ است، می‌گوید: «در دوران بارداری بدون اینکه مشکل خاصی دیده شود؛ تحت کنترل پزشک متخصص بودم. برای غربالگری دوبار سونوگرافی ان‌تی دادم که حتی اختلالاتی مثل سندروم داون را تشخیص می‌دهد. نه پزشک متخصص متوجه شد و نه هیچ یک از آزمایش‌ها و سونوگرافی‌ها مشکل خاصی نشان داد. خدا کند برای کسی پیش نیاید. لحظه خیلی غم‌انگیزی‌است. بعد از 9 ماه انتظار و در هرحالی که همه‌چیز سرجایش بود؛ لحظاتی پس از تولد متوجه مشکل محمد شدیم. بعدها پزشکان گفتند ممکن است به خاطر پیچیدن باند آمنیوتیک دور پای جنین باشد»

خانواده آن‌ها 4 نفره است. محمد یک برادر بزرگتر هم دارد که 10 سال دارد. محمدحسین پدر آن‌ها کارمند است. او می‌گوید: « پسر بزرگترمان مهدی است. او سالم به دنیا آمد و هیچ مشکلی نداشت. برای همین پس از تولد محمد شوکه شدیم. من و الهه رابطه نزدیک فامیلی نداریم. قبل از ازدواج هم تست‌های لازم و آزمایش‌های خون را انجام دادیم و هیچ مشکل نبود و مشکل‌ پاهای محمد آنقدر غیرقابل پیش‌بینی بود که برای همه تعجب‌آور شد. ولی فهمیدم که خانواده‌های مختلفی دچار این مشکلات می‌شوند. ما استثنا نیستیم. بچه‌هایی دیگری هم هستند که بدون هیچ عامل ارثی یا شرایط بد جسمی و غذایی در زمان بارداری، هنگام تولد معلول هستند بدون اینکه والدینشان قبل از زایمان، از مشکل اطلاع داشته‌باشند.»

تجربه آموختنِ راه رفتن برای نوزادِ بدون پا چقدر با کودکان عادی متفاوت است؟ آن‌ها چگونه چهاردست و پا می‌روند؟ بعد چه می‌شود؟ کودک در مقایسه خود و هم‌سالانش چه واکنشی نشان می‌دهد؟ محمدحسین با آرامش پاسخ می‌دهد: «تفاوتی نمی‌کرد. روی زانوهایش شروع به چهاردست‌پا رفتن کرد و هرچه بزرگ‌تر شد و خود را در محیط پیرامونش شناخت، علاقه‌اش به پاهای مصنوعی‌اش بیشتر شد. کادر توانبخشی این مرکز هم معتقدند چون از کودکی پروتز گرفت، می‌تواند خیلی عادی و طبیعی راه برود.»

خدمات توانبخشی در جمعیت هلال احمر 60 سال قدمت دارد. جمعیت شیروخورشید سرخ ایران از سال 1340 اولین ارتز و پروتز سازی ایران را تاسیس کرد که مردم آن را به اسم « دست‌وپا سازی» می‌شناختند. هنوز هم جمعیت هلال احمر تنها ارائه‌دهنده خدمات توانبخشی در بخش دولتی و عمومی در کشور است و  مراکز آن سراسر ایران گسترده است. هزینه انواع این خدمات در مراکز توانبخشی هلال احمر تقر یبا یک‌سوم مبلغی‌است که مراکز خصوصی کشور دریافت می‌کنند. اما اگر بیمار و خانواده او هیچ پولی نداشته باشد؛ تکلیف چیست؟

 بزرگسالان می‌توانند تا چندسال از اندام‌های مصنوعی خود استفاده کنند؛ اما کودکان در حال رشد هستند و سایز اندام و قد آن‌ها در فواصل کوتاهی افزایش می‌یابد. بنابرین لازم است هر سال پروتزهای خود را تعویض کنند و این هزینه زیادی بر دوش خانواده آن‌ها می‌گذارد.

پدر محمد می‌گوید: «ما برای ساخت اولین پاهای محمد هیچ مبلغی پرداخت نکردیم. بخش مددکاری مرکز توانبخشی به پشتوانه کمک‌های نقدی خیرین داوطلب هلال احمر، صورتحساب ما را که حدود 3 میلیون و 200 هزار تومان بود؛ پرداخت کرد. من شاغل هستم و مشکل اقتصادی خاصی در زندگی ندارم. بنابراین چندماه بعد با بهبود شرایط مالی به واحد مددکاری رفتم و تمام آن مبلغ را عودت دادم و در مراجعات بعدی هم مبلغ خدمات را پرداخت کردم. مثلا هزینه پاهای جدید محمد کمتر از 4 و نیم میلیون بودکه در مقایسه با مراکز بخش خصوصی خیلی کمتر و برای ما قابل پرداخت است.»

ساخت پروتز مراحل مختلفی دارد. امروز قالب‌گیری انجام شد. محمد باید 3 تا 5 بار در طول یک‌هفته به طبقه همکف مرکز جامع توانبخشی جمعیت هلال احمر در خیابان ولیعصر، بالاتر از ونک، خیابان شهیدیاسمی مراجعه کند تا با کمک پاهای نو  در دید و بازدیدهای نوروز 1401 امکان هم‌بازی شدن با همسالانش را از دست ندهد