به گزارش روابط عمومی جمعیت هلال‌احمر گلستان؛ از منظر فرهنگی، اسلامی و روان‌شناسی، دورهمی‌های شب یلدا به عنوان یک سنت دیرینه ایرانیان نقشی اساسی در تقویت بنیان خانواده و ایجاد آرامش در جامعه دارند. در این گزارش به بررسی ریشه‌های پیدایش شب یلدا، اهمیت آن از دیدگاه اسلام و روان‌شناسی، و تأثیر آن بر تحکیم خانواده می‌پردازیم.

پیدایش و پیشینه شب یلدا

واژه «یلدا» ریشه‌ای سریانی دارد و به معنای «تولد» است. این شب در فرهنگ ایران باستان، به عنوان شب تولد مهر (خورشید) شناخته می‌شد. در باور ایرانیان باستان، پس از طولانی‌ترین شب سال، روزها بلندتر می‌شوند و خورشید بر تاریکی غلبه می‌کند. این تغییر نماد پیروزی نور بر ظلمت و امید به آینده‌ای روشن بود.

 ایرانیان قدیم در این شب دور هم جمع می‌شدند، غذاهای ویژه‌ای مانند انار و هندوانه می‌خوردند و به قصه‌گویی و شادی می‌پرداختند. این رسم به مرور به سنتی خانوادگی تبدیل شد که نسل به نسل منتقل شده است.

 اهمیت دورهم جمع‌شدن در شب یلدا از نگاه اسلام

در آموزه‌های اسلامی، دورهمی و صله‌رحم (دیدار با خویشاوندان) بسیار مورد تأکید قرار گرفته است. قرآن کریم در آیات متعددی به اهمیت پیوندهای خانوادگی اشاره می‌کند. برای مثال در سوره نساء آیه یک آمده است:

«وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ»

(تقوای الهی پیشه کنید و به پیوندهای خویشاوندی اهمیت دهید).

پیامبر اکرم (ص) نیز می‌فرمایند: «هرکس صله‌رحم کند، خداوند عمر او را طولانی می‌گرداند و روزی‌اش را زیاد می‌کند.»

در شب یلدا که خانواده‌ها دور هم جمع می‌شوند، سنت حسنه صله‌رحم احیا می‌شود. این دورهمی‌ها باعث می‌شود کینه‌ها از دل‌ها زدوده شود، محبت میان اعضای خانواده تقویت شود و ارتباط‌های خانوادگی مستحکم‌تر گردد. از نگاه اسلام، چنین گردهمایی‌هایی به انسجام اجتماعی کمک می‌کند و موجب رضایت الهی می‌شود.

نگاه روان‌شناسی به دورهمی‌های خانوادگی در شب یلدا

از دیدگاه روان‌شناسی، ارتباط‌های انسانی و اجتماعی برای سلامت روان افراد ضروری است. خانواده به عنوان کوچک‌ترین واحد اجتماعی نقش مهمی در تأمین امنیت عاطفی و روانی افراد دارد. شب یلدا فرصتی است تا افراد از مشغله‌های روزمره دور شوند و زمانی را در کنار عزیزان خود بگذرانند. این مسئله چندین فایده روان‌شناختی به همراه دارد:

الف. کاهش استرس و اضطراب:

دورهم جمع‌شدن در محیطی امن و صمیمی، موجب کاهش هورمون‌های استرس‌زا در بدن می‌شود. خنده، گفت‌وگو و مرور خاطرات خوش، سلامت روان را بهبود می‌بخشد.

ب. تقویت حس تعلق و هویت:

دورهمی‌های خانوادگی در شب یلدا به افراد این حس را می‌دهد که عضوی ارزشمند از یک گروه بزرگ‌تر هستند. این حس تعلق، اعتمادبه‌نفس و امنیت عاطفی را تقویت می‌کند.

ج. تقویت روابط بین‌نسلی:

در شب یلدا، بزرگ‌ترها قصه‌ها و تجربیات خود را برای کوچک‌ترها تعریف می‌کنند. این تبادل عاطفی و فرهنگی، روابط بین‌نسلی را تقویت کرده و باعث انتقال ارزش‌ها و هویت فرهنگی به نسل‌های بعد می‌شود.

 نقش شب یلدا در تحکیم ارکان خانواده

خانواده به عنوان مهم‌ترین نهاد اجتماعی، پایه‌گذار رشد و پرورش افراد سالم در جامعه است. دورهمی‌های شب یلدا می‌تواند تأثیرات مهمی در تحکیم این بنیان داشته باشد:

الف. ایجاد فرصت گفت‌وگو:

در دنیای امروز که بسیاری از خانواده‌ها کمتر فرصت گفت‌وگو و هم‌نشینی دارند، شب یلدا بهانه‌ای است تا اعضای خانواده کنار یکدیگر جمع شوند و در فضایی صمیمی‌به گفت‌وگو بپردازند. این ارتباط کلامی موجب حل اختلافات و تقویت پیوندهای عاطفی می‌شود.

ب. افزایش محبت و همدلی:

نشستن دور کرسی یا سفره شب یلدا و تقسیم شادی‌ها و خاطرات مشترک، محبت و همدلی را در خانواده تقویت می‌کند. این محبت موجب می‌شود خانواده‌ها در برابر مشکلات مقاوم‌تر باشند.

ج. احیای سنت‌های خانوادگی:

شب یلدا فرصتی است برای زنده نگه‌داشتن سنت‌ها و آیین‌های خانوادگی، این سنت‌ها موجب ایجاد حس هویت و افتخار در میان اعضای خانواده می‌شود و به آن‌ها یادآوری می‌کند که بخشی از تاریخ و فرهنگی ارزشمند هستند.