به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال احمر؛ امروز یک سال از آن ۱۲ روز نفس‌گیر می‌گذرد و حالا نام هلال‌احمر بیش از هر زمان دیگری با فداکاری و مهربانی گره خورده است. ۱۲ روزی که برای خیلی‌ها پایان دنیا بود، اما برای امدادگران، آغاز یک ماموریت بزرگ؛ ماموریتی که ۵ نفر از مردان سرخ و سپیدپوش را به شهادت رساند و خاطره‌ای تلخ از آن 12 روز ننگین را به جا گذاشت. پنج امدادگر، با لباس مشخص هلال‌احمر و بدون سلاح، هدف قرار گرفتند. حادثه ای که، مصداق نقض آشکار کنوانسیون ژنو بود و گزارش آن به شورای حقوق بشر و دیوان کیفری بین‌المللی ارائه شد. امروز، یک سال بعد، آمارها روشن‌تر از همیشه نشان می‌دهد که هلال‌احمر نه‌تنها در آن میدان ایستاد، بلکه برای هر جنگ تحمیلی بعدی، آماده‌تر از گذشته شد.

وقتی هلال، سنگر آخر شد

وقتی آن ۱۲ روز سخت آغاز شد، همه غافلگیر بودند با این حال همه‌چیز از قبل، پیش‌بینی شده بود. ۳ و نیم میلیون داوطلب، آماده به خط شده و در میدان حاضر شدند. بلافاصله از همان دقایق اولیه، مرکز رصد و داده کاوی جمعیت هلال‌احمر، به عنوان مرکز فرماندهی در جنگ فعال شد. مدیران ارشد جمعیت هلال‌احمر در طول مدت جنگ و بعد از آن به صورت شبانه‌روزی در این محل حضور داشتند و شرایط را رصد می‌کردند و مدیریت امدادرسانی در جنگ را برعهده داشتند. ۷۰ درصد مصدومان آن روزها، توسط دستان امدادگرانی از زیر آوار بیرون کشیده شدند که خودشان هم هدفی برای حملات بودند. در همان روز ابتدایی، مهدی زرتاجی، امدادگر آذربایجان شرقی، در حالی که جان مصدومان را بر جان خود مقدم دانسته بود، در تبریز، هدف پهپادهای دشمن قرار گرفت. او حتی در روزی که نوبت شیفتش نبود، طاقت نیاورد و رفت تا آخرین ماموریتش را با شهادت سپری کرد.

آمادگی برای جنگ تحمیلی سوم

آنچه هلال‌احمر را در آن ۱۲ روز سر پا نگه داشت، تجربه‌ای بود که از بحران‌های منطقه‌ای به ویژه لبنان وام گرفته شده بود. دکتر پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلال احمر، همان زمان از تدوین برنامه‌ای گفت که در آن، هر استان، هر منطقه و هر امدادگر، نقش خود را می‌دانست. در جنگ 12 روزه، ۵ قرارگاه عملیاتی ۲۴ ساعته برای حفظ فرماندهی و کنترل بحران فعال شد. سامانه حمایت روانی 4030 بیش از ۱۰۰ هزار تماس مردمی را پاسخ داد. شبکه داوطلبی «خادم» در هشت محور حمایتی از جمله سلامت روان، آموزش و معیشت فعال شد.

این آمادگی در آن 12 روز خودش را نشان داد و نتیجه اش این بود که امروز هلال‌احمر با نگاه به آن ۱۲ روز، برای جنگ تحمیلی سوم، آماده تر از همیشه بود. تا جاییکه رئیس جمعیت هلال احمر، قبل از اینکه دوباره به کشور حمله شود و باتوجه به احتمال وقوع این جملات، برای کلیه نیروهای امدادی، ناوگان، تجهیزات و تیم‌های تخصصی در تمامی‌پایگاه‌ها و شعب ابلاغیه‌ای صادر کرد. پس از جنگ 12 روزه مسائل هلال‌احمر آسیب‌شناسی و برای حل مشکلات تلاش شد.

برای مثال در برخی استان‌ها قبل از جنگ، بسته‌های غذایی برای شرایط بحرانی کاهش یافته بود اما این انبارها پر شد تا در صورت وجود مشکل برای کشور، بتوان از این ذخایر استفاده کرد. در ایام جنگ 40 روزه عملکرد هلال احمر بسیار خوب بود. در جنگ 12 روزه 70 هزار نفر تیم واکنش سریع در کشور وجود داشت اما در جنگ 40 روزه این تعداد به 110 هزار نفر تیم واکنش سریع آموزش دیده و تخصصی افزایش یافت. با این حال از این تعداد تنها از ظرفیت 28 هزار نفر استفاده شد. همچنین به گفته پیرحسین کولیوند، در جنگ اخیر، امدادگران ظرف کمتر از 4 دقیقه به محل‌های اصابت می رسیدند، در حالی که در جنگ 12 روزه، مدت زمان رسیدن تیم‌های امدادی به محل حادثه 10 دقیقه بود.

دو شهید آسمانی در تهران

در میان این هیاهوی انفجار و آوار، مجتبی ملکی، جوان بیست‌ودوساله‌ای که در تهران به شهادت رسید، نماد نسلی بود که حب ایران را در خانه آموخته بودند. او که با لیسانس الکترونیک، نماد مهربانی در بحران بود، در یک حمله مستقیم به آمبولانس هلال‌احمر، آسمانی شد. در همان روزهای تاریک، امیرحسن جمشیدپور، جوانی که از زمان واکسیناسیون کرونا، داوطلب جمعیت هلال‌احمر شده بود، در لحظه‌ای که می‌خواست مصدومی را نجات دهد، به همان سرنوشت دچار و آسمانی شد.

نقض صریح کنوانسیون

حملات آن ۱۲ روز، مرزهای اخلاق و قانون را جابه‌جا کرد. هدف قرار گرفتن ۲۱ مرکز درمانی، بالگردها و حتی ساختمان‌های مرکزی هلال‌احمر در تهران، نشان داد که جنگ، قوانینش را از دست داده است. کولیوند با اشاره به اینکه همسایگی ساختمان اصلی هلال‌احمر و مراکز درمانی و شیرخوارگاه آمنه، چند بار مورد حمله سنگین قرار گرفت، تأکید کرد که این‌ها نه اشتباه، که جنایت جنگی بوده است. ساختمان صلح در همسایگی بیمارستان ولیعصر با حضور بیش از ۲۰۰ تخت با بیمار، مرکز سوانح و سوختگی شهید مطهری، مرکز نگهداری معلولان بهزیستی، بیمارستان خاتم با هزار تخت، مرکز جامع توانبخشی هلال احمر و مرکز جامع پزشکی حج و زیارت هلال احمر است. مراکزی که در همه دنیا رسم است با نصب بوق زدن ممنوع همه مردم را به رعایت احوال بیماران دعوت کنند اما در جنگ 12 روزه حملات شدید به این مراکز رخ داد. همچنین در آن جنگ، حدود ۱۲۰۰ واحد مسکونی آسیب دید که نزدیک به ۴۰۰ خانه به‌طور کامل تخریب شد.

شهدای اصفهان و همدان

در همین ایام بود که یاسر زیوری، امدادگر همدانی، در مأموریتی بشردوستانه مجروح شد. او هشت روز با مرگ جنگید تا شاید به آغوش همسر باردار و فرزند سه ساله‌اش بازگردد، اما سرنوشت، پایان دیگری برای این آتش‌نشان و امدادگر رقم زد. در اصفهان نیز، سید علی‌اکبر میرمحمدی، جوانی که تنها چند ماه از آغاز زندگی مشترکش می‌گذشت، در حالی که با خضوع و فروتنی همیشگی‌اش مشغول خدمت بود، به لیست شهدا پیوست.

میراث ۱۲ روزه

پس از آن ۱۲ روز، هلال‌احمر نه تنها به مستندسازی این نقض حقوق بشردوستانه در مجامع بین‌المللی مشغول است، بلکه با راه‌اندازی پویش «خانه ات آباد»، به یاری کسانی شتافت که منازلشان در آن روزها ویران شد.

آنچه از آن ۱۲ روز باقی مانده، تنها خاطرات تلخ حملات نیست؛ بلکه ایمان داوطلبانی از سرتاسر کشور است که همچنان پیگیرند تا اگر دوباره آن روزها تکرار شد، اولین نفر باشند که به میدان می‌روند.

امروز، یک سال پس از آن روزها، هلال‌احمر اعلام می‌کند که ظرفیت عملیاتی خود را بیش از گذشته توسعه داده است.  افزایش قرارگاه‌های عملیاتی در شرایط بحران، تقویت ناوگان امدادی زمینی و بیمارستان‌های سیار و تقویت ناوگان‌های لجستیکی جدید امدادی از جمله این ظرفیت ها است. همچنین اطلاعات کامل داوطلبان و نیروهای واکنش سریع ثبت و سازماندهی شده تا در صورت وقوع بحران، به سرعت وارد میدان شوند.

آن ۱۲ روز، برای امدادگران هلال‌احمر یادآور مسئولیتی است که هنوز ادامه دارد. تجربه آن روزها، ساختار امداد و نجات کشور را بازنگری کرد و جمعیتی را که در سخت‌ترین شرایط ۷۰ درصد مصدومان را نجات داده بود، برای هر بحران احتمالی آینده آماده‌تر ساخت.

امروز در میان آمارها، برنامه‌ها و تجهیزات تازه، یاد پنج امدادگری که در آن 12 روز جان خود را از دست دادند همچنان زنده است. پنج نامی‌که یادآوری می‌کنند در دل هر بحران، کسانی هستند که مسیرشان همیشه به سمت خطر می‌رود، نه دور شدن از آن.   / سیما فراهانی